Theo Maassen ontvangt Thomas Hertog in 'VPRO Zomergasten'

Theo Maassen interviewt Hertog over zijn werk en leven aan de hand van fragmenten uit onder meer de prijswinnende documentaire 'AlphaGo', waarin Lee Sedol, wereldkampioen in het bordspel Go, kansloos verslagen wordt door AlphaGo, een computerprogramma van Google Deepmind.

Thomas Hertog laat tijdens zijn 'Zomergasten'-avond verder een aantal van de knapste koppen uit de recente geschiedenis zien, onder wie politiek theoreticus Hannah Arendt en natuurkundige Stephen Hawking. En de grondlegger van de oerknaltheorie George Lemaître legt uit waarom God niets met de schepping te maken heeft.

Theo Maassen over Thomas Hertog: 'Ik smulde altijd van films die zich afspeelden in de ruimte: 'Alien, 2001: A Space Odyssey', 'Contact', 'Interstellar'. Mooi, maar verzonnen verhalen. Nu heb ik de kans om met iemand te praten die écht weet hoe het eraan toegaat in de kosmos. Ruimte, zwaartekracht, de oerknal, kwantummechanica, buitenaards leven, zwarte gaten. Ik wil het begrijpen. Ik wil het weten.'

De keuzefilm van Thomas Hertog is 'The White Balloon' (1995), de debuutfilm van Iraanse regisseur Jafar Panahi, over de 7-jarige Razieh die na veel zeuren van moeder een bankbiljet krijgt om een goudvis te kopen. Hertog: 'Het is een ode aan mijn reis naar Iran, Stephen Hawking's reis naar Iran, onze droom om er samen naartoe te gaan - we waren zelfs in contact met Mahmoud Ahmanijehad - en het krachtige idee om vanuit wetenschap (Hawking) en cultuur (Panahi) mensen over grenzen heen te verbinden. Als film vind ik het ergens interessant om na al dat kosmologisch gepraat iets heel menselijks en lokaals te tonen.'

Thomas Hertog is kosmoloog en hoogleraar theoretische natuurkunde aan de KU Leuven. Hij geldt als een van de belangrijkste kosmologen van deze tijd. Twintig jaar lang onderzocht hij met mentor en goede vriend Stephen Hawking de oorsprong van het heelal. Recent schreef hij de internationale bestseller Het ontstaan van de tijd, waarin hij hun laatste ideeën uitwerkt en een revolutionaire kijk op mens en kosmos presenteert. Eén waarin blijkt dat tijd waarschijnlijk een illusie is en vaste natuurwetten niet bestaan. Het boek is vertaald in 27 talen. Hertog promoveerde aan de Universiteit van Cambridge en werkte daarna aan de Universiteit van Californië en aan het Centre Européenne pour la Recherche Nucléaire (CERN) in Genève.

Thomas Hertog over 'Zomergasten': 'We kijken op deze zomeravond met ruim vizier naar de toekomst, naar mogelijke buitenaardse levensvormen en de intrede van artificiële intelligentie in de wetenschap. We wagen ons in de magische open ruimte waar wetenschap en kunst elkaar raken, tastend naar die mysterieuze 'ongrond' van waaruit beide opborrelen. Ik hoop de kijker te laten ervaren wat de wetenschap ons vandaag leert over de plek van onze mens in dit immense universum.'

Hertog werkt in het duizelingwekkende onderzoeksgebied van de kwantumkosmologie: de tak van de theoretische natuurkunde die zich bezighoudt met de prilste fase van het heelal, met de vraag naar hoe het allemaal begon. Een vraag die Albert Einstein nooit wist te beantwoorden. De belangrijkste drijfveer in zijn werk is naar eigen zeggen 'het mysterie, het wonder van het universum.'

Net als zijn leermeester, de wereldvermaarde astrofysicus Stephen Hawking, neemt Hertog graag het podium om deze verwondering over te brengen aan het grote publiek. In Nederland presenteerde hij zijn boek in Paradiso, hij maakte met het Brussels Philharmoniceen muzikaal programma over de kosmos en stond in New York op de planken met een theatervoorstelling over AI en aliens. Zijn talent om complexe materie toegankelijk te maken werd opgemerkt in de media, hij was te gast bij verschillende talkshows en televisieprogramma's.

Wiskunde was Hertogs eerste liefde. Het zat in hem, zegt hij, hij was als kind al met cijfers aan het spelen. En dat terwijl zijn ouders, beiden taalkundigen, 'absoluut ongeletterd waren wat wiskunde betreft'. Hoewel het een studie natuurkunde aan de KU Leuven werd, stoomde Hertog alsnog door naar Cambridge voor de 150 jaar oude master 'Part III of the Mathematical Tripos', een zeer geavanceerde wiskunde-opleiding. Als beste student van zijn lichting kwalificeerde hij zich als promovendus van Stephen Hawking. De twee vonden elkaar in hun filosofisch-wetenschappelijke benadering van de kosmos, in hun denken over God en aliens, en in hun zorgen over artificiële intelligentie en de toekomst van de menselijke soort.

Hertog reist graag, het liefst naar het Midden-Oosten. Zijn reizen naar Iran en Afghanistan openden zijn ogen voor een andere, mystieke benadering van de werkelijkheid. Het bewees voor hem dat er meer bestaat dan de westerse hang naar objectiviteit en determinisme in de wetenschap. Hij ontwikkelde een open blik die hem tekent als wetenschapper.

Thomas Hertog is getrouwd met ingenieur Nathalie Boes. Samen hebben ze vier kinderen. Ze bewonen met vier andere gezinnen een geitenboerderij in Bousval in Waals-Brabant.

'VPRO Zomergasten'
'VPRO Zomergasten' is het drie uur durende live interviewprogramma gebaseerd op een even eenvoudig als vernieuwend idee dat in 1988 ontstond. Bekende gasten uit cultuur, wetenschap en bedrijfsleven worden uitgenodigd om hun favoriete televisieavond samen te stellen aan de hand van tv- en filmfragmenten en lichten hun keuze toe in een goed gesprek. Dit jaar wordt het gepresenteerd door Theo Maassen. Maassen is sinds 1990 actief als grensverleggend cabaretier en presenteerde eerder '24 uur met...' voor de VPRO.

'VPRO Zomergasten', zondag 23 juli om 20.15 uur bij de VPRO op NPO 2.